বাহনত ‘PRESS’ৰ ষ্টিকাৰ: সাংবাদিকতাৰ পৰিচয় নে প্ৰভাৱ খটুওৱাৰ আহিলা?
গুৱাহাটী মহানগৰীৰ হোটেল বিলাস ইনত সংঘটিত শেহতীয়া গুলীচালনাৰ ঘটনাই অসমৰ সংবাদ মাধ্যমৰ মৰ্যাদা, সাংবাদিকতাৰ পৰিচয় আৰু ‘PRESS’ লিখা ষ্টিকাৰৰ অপব্যৱহাৰক লৈ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰশ্নৰ অৱতাৰণা কৰিছে। ২০২৬ চনৰ ২৬ অক্টোবৰৰ নিশা সংঘটিত এই ভয়ংকৰ ঘটনাত পাঁচজন লোকৰ মৃত্যু হোৱাৰ লগতে আন এজন লোক আহত হয়। আৰক্ষীৰ প্ৰাৰম্ভিক তদন্ত অনুসৰি, হোটেলখনৰ লীজ আৰু পৰিচালনাক কেন্দ্ৰ কৰি সৃষ্টি হোৱা বিবাদৰ পৰিণতিত গুলীচালনাৰ ঘটনা সংঘটিত হৈছিল। এই ঘটনাৰ অভিযুক্ত ঘনকান্ত গগৈৰ ব্যৱহৃত বাহনত ‘PRESS’ লিখা ষ্টিকাৰ থকাৰ তথ্য সংবাদ মাধ্যমত প্ৰকাশ পাইছে। ঘটনাটোৱে স্বাভাৱিকতেই প্ৰশ্ন তুলিছে-সংবাদ মাধ্যমৰ পৰিচয় বহন কৰা এই শব্দটো কোনোবাই নিজৰ স্বাৰ্থত ব্যৱহাৰ কৰিছে নেকি?
‘PRESS’—মাত্ৰ পাঁচটা ইংৰাজী আখৰ। কিন্তু এই পাঁচটা আখৰৰ সৈতে জড়িত হৈ আছে জনসাধাৰণৰ আস্থা, গণতন্ত্ৰৰ চতুৰ্থ স্তম্ভৰ দায়িত্ব আৰু সত্য উদ্ঘাটনৰ এক মহান পৰম্পৰা। সাংবাদিকৰ বাবে ই কেৱল পৰিচয় নহয়; ই এক সামাজিক দায়বদ্ধতাৰ প্ৰতীক। অথচ এই পৰিচয় যদি কোনো অসৎ উদ্দেশ্য পূৰণৰ আহিলা হৈ পৰে, তেন্তে ক্ষতিগ্ৰস্ত হয় কেৱল সাংবাদিকতা নহয়, ক্ষতিগ্ৰস্ত হয় সংবাদ মাধ্যমৰ প্ৰতি জনসাধাৰণৰ বিশ্বাসো।
‘PRESS’ লিখিলেই কোনো সাংবাদিক নহয়
আজিকালি বহু বাহনৰ আগফালে বা পিছফালে ‘PRESS’ লিখা ষ্টিকাৰ লগোৱা দেখা যায়। কিছুমানে সংবাদ প্ৰতিষ্ঠানৰ সৈতে জড়িত হৈ এই পৰিচয় ব্যৱহাৰ কৰে; আন কিছুমানে প্ৰকৃত সাংবাদিকতা কৰে নে নকৰে, সেই বিষয়ে স্পষ্টতা নাথাকে। কেতিয়াবা কোনো সংবাদ প্ৰতিষ্ঠানৰ নাম, পৰিচয়-পত্ৰ বা প্ৰামাণিক পৰিচয়ৰ পৰিৱৰ্তে কেৱল বাহনত লগোৱা ষ্টিকাৰটোৱেই মানুহৰ পৰিচয় হৈ পৰে।
কিন্তু বাহনত ‘PRESS’ লিখি ল’লেই কোনো ব্যক্তি সাংবাদিক হৈ নাযায়। সাংবাদিকতা হৈছে তথ্য সংগ্ৰহ, তথ্যৰ সত্যতা পৰীক্ষা, নিৰপেক্ষভাৱে বাতৰি পৰিৱেশন আৰু জনস্বাৰ্থৰ পক্ষত থিয় দিয়াৰ এক দায়িত্বশীল পেছা। ইয়াৰ বাবে লাগে কৰ্মক্ষেত্ৰত সক্ৰিয়তা, পেছাগত সততা আৰু জবাবদিহি। কেৱল এটা ষ্টিকাৰে এই গুণসমূহৰ কোনো এটাও প্ৰমাণ কৰিব নোৱাৰে।
গুৱাহাটী হোটেলৰ গুলীচালনাৰ ঘটনাত অভিযুক্তৰ বাহনত ‘PRESS’ লিখা থকাৰ তথ্যই সেয়ে এই বিষয়টোক অধিক প্ৰাসংগিক কৰি তুলিছে। অৱশ্যে কেৱল এই ষ্টিকাৰৰ উপস্থিতিৰ পৰা অভিযুক্তই সাংবাদিকতাৰ পৰিচয় কিয় বা কেনেকৈ ব্যৱহাৰ কৰিছিল, সেয়া নিশ্চিতভাৱে ক’ব নোৱাৰি। সেই কথা তদন্তৰ জৰিয়তে স্পষ্ট হ’ব লাগিব। কিন্তু ঘটনাটোৱে সমাজৰ সন্মুখত উত্থাপন কৰা বৃহত্তৰ প্ৰশ্নটো উপেক্ষা কৰিব নোৱাৰি-প্ৰকৃত সাংবাদিকৰ পৰিচয় আৰু ভুৱা পৰিচয়ধাৰীৰ মাজত পাৰ্থক্য নিৰূপণৰ ব্যৱস্থা কিমান কাৰ্যকৰী?
সাংবাদিকতাৰ নামত সুবিধা আদায়ৰ প্ৰৱণতা-
প্ৰশ্নটো কেৱল ঘনকান্ত গগৈৰ বাহনত ‘PRESS’ লিখা আছিল নে নাছিল, তাতেই সীমাবদ্ধ নহয়। ইয়াৰ সৈতে জড়িত হৈ আছে এক বৃহত্তৰ সামাজিক সমস্যা-সাংবাদিকতাৰ পৰিচয় ব্যৱহাৰ কৰি কোনোবাই নিজৰ ব্যক্তিগত স্বাৰ্থ পূৰণ কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছে নেকি?
কেতিয়াবা সংবাদ মাধ্যমৰ পৰিচয় ব্যৱহাৰ কৰি যান-বাহন পৰীক্ষাৰ পৰা ৰেহাই পোৱা, প্ৰভাৱ বিস্তাৰ কৰা, বিভিন্ন স্থানত সহজে প্ৰৱেশ কৰা অথবা নিজৰ ব্যক্তিগত কামত বিশেষ সুবিধা লাভ কৰাৰ চেষ্টা কৰাৰ অভিযোগ উত্থাপিত হয়। এনে প্ৰৱণতা যদি বাস্তৱত থাকে, তেন্তে সেয়া কঠোৰভাৱে বন্ধ হোৱা উচিত। কাৰণ, সাংবাদিকতাৰ পৰিচয় কোনো বিশেষাধিকাৰৰ অনুজ্ঞাপত্ৰ নহয়। ই জনসেৱাৰ দায়িত্বহে।
অসম চৰকাৰৰ তথ্য, জনসংযোগ, মুদ্ৰণ আৰু লেখন-সামগ্ৰী বিভাগে সাংবাদিকৰ স্বীকৃতি আৰু পৰিচয়ৰ বাবে নিৰ্দিষ্ট ব্যৱস্থা ৰখাৰ তথ্য নিজৰ চৰকাৰী ৱেবছাইটত প্ৰকাশ কৰিছে। অৰ্থাৎ সাংবাদিকৰ প্ৰামাণিক পৰিচয় নিৰূপণৰ বাবে প্ৰশাসনিক কাঠামো ইতিমধ্যে আছে। এতিয়া প্ৰয়োজন হৈছে সেই ব্যৱস্থাৰ ফলপ্ৰসূ প্ৰয়োগ আৰু অননুমোদিত পৰিচয় ব্যৱহাৰৰ বিৰুদ্ধে উপযুক্ত ব্যৱস্থা গ্ৰহণৰ।
এজন ব্যক্তিৰ অপকৰ্মৰ বাবে সমগ্ৰ সাংবাদিক সমাজক দোষাৰোপ কৰাটো অন্যায়। অসমৰ বহু সাংবাদিকেই সীমিত সা-সুবিধাৰ মাজতো সমাজৰ সমস্যা, দুৰ্নীতি, অন্যায়-অবিচাৰ আৰু প্ৰশাসনিক ব্যৰ্থতা উদ্ঘাটন কৰিবলৈ দিনে-নিশাই কাম কৰি আহিছে। বহু ক্ষেত্ৰত তেওঁলোকে নিজৰ জীৱনকো বিপদৰ মুখলৈ ঠেলি দিয়ে।
কিন্তু একাংশ ব্যক্তিৰ অসৎ আচৰণে যেতিয়া সাংবাদিকতাৰ পৰিচয়ক প্ৰশ্নৰ সন্মুখীন কৰায়, তেতিয়া তাৰ নেতিবাচক প্ৰভাৱ সকলোৰে ওপৰত পৰে। সাধাৰণ মানুহে প্ৰকৃত সাংবাদিককো সন্দেহৰ চকুৰে চাবলৈ আৰম্ভ কৰে। আৰক্ষী আৰু প্ৰশাসনৰ সৈতে সংবাদকৰ্মীৰ পেছাগত সম্পৰ্কতো অবিশ্বাসৰ সৃষ্টি হ’ব পাৰে। আটাইতকৈ ডাঙৰ ক্ষতিটো হয় জনসাধাৰণৰ আস্থাৰ।
সেয়ে সংবাদ মাধ্যমৰ নাম ব্যৱহাৰ কৰি কোনো অপৰাধ সংঘটিত হ’লে সেই অপৰাধৰ তদন্তৰ লগতে পৰিচয়টোৰ বৈধতাও পৰীক্ষা কৰা প্ৰয়োজন। একে সময়তে, কেৱল গাড়ীত ‘PRESS’ লিখা থকাৰ ভিত্তিত কোনো সাংবাদিকক অপৰাধৰ সৈতে জড়িত বুলি গণ্য কৰাও অনুচিত। অপৰাধৰ দায় ব্যক্তিৰ, সমগ্ৰ পেছাটোৰ নহয়।
প্ৰশাসন আৰু সংবাদ প্ৰতিষ্ঠানৰ কৰণীয়
এই সমস্যাৰ সমাধানৰ বাবে চৰকাৰ, আৰক্ষী, সংবাদ প্ৰতিষ্ঠান আৰু সাংবাদিক সংগঠন—সকলোৰে সমন্বিত উদ্যোগ প্ৰয়োজন।
- পৰিচয়ৰ বৈধতা পৰীক্ষা: বাহনত ‘PRESS’ লিখা থকাৰ লগতে সংশ্লিষ্ট ব্যক্তিজন কোন সংবাদ প্ৰতিষ্ঠানৰ সৈতে জড়িত, তেওঁৰ বৈধ পৰিচয়-পত্ৰ আছে নে নাই আৰু তেওঁ বাস্তৱতে সাংবাদিকতা কৰে নে নাই, সেইবোৰ পৰীক্ষাৰ ব্যৱস্থা শক্তিশালী কৰিব লাগে।
- ষ্টিকাৰৰ ব্যৱহাৰত স্পষ্ট নীতি: কোনে, কি চৰ্তত আৰু কেনেদৰে ‘PRESS’ ষ্টিকাৰ ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰিব, সেই বিষয়ে স্পষ্ট নিৰ্দেশনা প্ৰস্তুত কৰা উচিত। প্ৰয়োজন অনুসৰি সংশ্লিষ্ট আইন আৰু বিধিৰ অধীনত অননুমোদিত ব্যৱহাৰৰ বিৰুদ্ধে ব্যৱস্থা ল’ব লাগে।
- সংবাদ প্ৰতিষ্ঠানৰ জবাবদিহি: প্ৰতিষ্ঠানসমূহে নিজৰ সাংবাদিক আৰু সংবাদকৰ্মীৰ পৰিচয়ৰ সঠিক নথি সংৰক্ষণ কৰিব লাগে। কোনো ব্যক্তিয়ে প্ৰতিষ্ঠানৰ নাম বা পৰিচয়ৰ অপব্যৱহাৰ কৰিলে সংশ্লিষ্ট কৰ্তৃপক্ষক অৱগত কৰা উচিত।
- সাংবাদিক সংগঠনৰ আত্মসমালোচনা: প্ৰকৃত সাংবাদিকৰ স্বাৰ্থ সুৰক্ষিত কৰাৰ লগতে ভুৱা পৰিচয়ধাৰীৰ বিৰুদ্ধে মাত মাতিবলৈ সাংবাদিক সংগঠনসমূহ আগবাঢ়ি আহিব লাগে।
- আইনৰ সমান প্ৰয়োগ: ‘PRESS’ ষ্টিকাৰ লগোৱা বাহন হওক বা সাধাৰণ বাহন—আইন উলংঘা কৰিলে সকলোৰে ক্ষেত্ৰতে নিৰপেক্ষভাৱে ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰিব লাগে। সাংবাদিকতাৰ পৰিচয়ে আইন অমান্য কৰাৰ অধিকাৰ নিদিয়ে।
এই ক্ষেত্ৰত আন ৰাজ্যৰ অভিজ্ঞতাও বিবেচনা কৰিব পাৰি। উদাহৰণস্বৰূপে, মণিপুৰ চৰকাৰে ২০২৩ চনত নিৰ্দিষ্ট স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত বা অনুমোদিত সংবাদকৰ্মীৰ মাজত ‘PRESS’ লিখা জেকেট, ভেষ্ট আৰু ষ্টিকাৰৰ ব্যৱহাৰ সীমিত কৰাৰ নিৰ্দেশ জাৰি কৰিছিল। অসমৰ ক্ষেত্ৰতো ৰাজ্যৰ প্ৰয়োজন আৰু প্ৰচলিত আইনৰ সৈতে সংগতি ৰাখি উপযুক্ত নীতি প্ৰণয়নৰ বিষয়ে আলোচনা হ’ব পাৰে।
সাংবাদিকতা কোনো ঢাল নহয়, যাৰ আঁৰত থাকি কোনো ব্যক্তিয়ে নিজৰ অসৎ উদ্দেশ্য পূৰণ কৰিব পাৰে। সাংবাদিকতাৰ পৰিচয় মানে জনসাধাৰণৰ প্ৰতি দায়বদ্ধতা, সত্যৰ প্ৰতি আনুগত্য আৰু অন্যায়ৰ বিৰুদ্ধে থিয় দিয়াৰ সাহস।
ঘনকান্ত গগৈৰ বাহনত ‘PRESS’ লিখা থকাৰ তথ্যই অসমৰ সংবাদ মাধ্যমৰ সন্মুখত এক আত্মসমালোচনাৰ সুযোগ আনি দিছে। এই সুযোগক কেৱল বিতৰ্কৰ মাজতে সীমাবদ্ধ নাৰাখি ব্যৱস্থাগত সংস্কাৰৰ দিশে আগবঢ়াই নিয়া উচিত।
প্ৰশাসনে অননুমোদিত ব্যৱহাৰ ৰোধ কৰিব লাগিব, সংবাদ প্ৰতিষ্ঠানসমূহে নিজৰ পৰিচয়ৰ বিশ্বাসযোগ্যতা ৰক্ষা কৰিব লাগিব আৰু সাংবাদিক সংগঠনসমূহে পেছাটোৰ মৰ্যাদা অক্ষুণ্ণ ৰাখিবলৈ দৃঢ় ভূমিকা ল’ব লাগিব।
‘PRESS’ লিখা এখন গাড়ীয়ে নহয়, সত্যৰ পক্ষত থিয় দিয়া এজন দায়িত্বশীল সংবাদকৰ্মীৰ কৰ্মইহে সাংবাদিকতাৰ পৰিচয় নিৰ্ধাৰণ কৰে। এই সহজ সত্যটো পাহৰি গ’লে ক্ষতিগ্ৰস্ত হ’ব সংবাদ মাধ্যমৰ মৰ্যাদা, আৰু তাৰ সৈতে দুৰ্বল হ’ব গণতন্ত্ৰৰ অন্যতম শক্তিশালী স্তম্ভ।
